ราคา ETF, NAV และ iNAV ต่างกันอย่างไร?

ราคาซื้อขาย ETF คือราคาที่หน่วยลงทุนซื้อขายกันในตลาด ส่วน NAV ต่อหน่วยคือมูลค่าทรัพย์สินสุทธิของกองทุนที่คำนวณต่อหนึ่งหน่วยลงทุน และ iNAV คือค่าประมาณของมูลค่านั้นระหว่างวัน ทั้งสามค่าใช้ตอบคำถามต่างกัน จึงไม่จำเป็นต้องเท่ากัน และส่วนต่างที่เห็นไม่ได้รับประกันกำไร

ก่อนเปรียบเทียบ ให้ดูว่าตัวเลขนั้นเป็นราคาประเภทใด อ้างอิงเวลาไหน และใช้สกุลเงินกับหน่วยเดียวกันหรือไม่ โดยเฉพาะคำว่า NAV ต้องแยกมูลค่าทรัพย์สินสุทธิทั้งกองออกจาก NAV ต่อหน่วย เพราะราคาซื้อขายหนึ่งหน่วยต้องเทียบกับมูลค่าต่อหนึ่งหน่วยเช่นกัน

ราคาซื้อขาย ETF, NAV และ iNAV บอกอะไรต่างกัน?

ราคาซื้อขายบอกว่าหน่วยลงทุนมีการซื้อขายกันที่ราคาเท่าไร ส่วน NAV ต่อหน่วยบอกว่าทรัพย์สินสุทธิของกองทุนคิดเป็นมูลค่าเท่าไรต่อหนึ่งหน่วย สำหรับ iNAV เป็นค่าประมาณระหว่างวัน ไม่ใช่ NAV รายวันที่คำนวณสรุปแล้ว และไม่ใช่ราคาที่รับประกันว่าจะซื้อขายได้

บทความของ SET Investnow และ SmartToInvest ของ ก.ล.ต. ไทย อธิบายความแตกต่างของทั้งสามค่าไว้ การอ่านข้อมูลจึงควรเริ่มจากชื่อของตัวเลขและเวลาอ้างอิง ไม่ใช่ดูเพียงว่าค่าใดสูงหรือต่ำกว่า

ตัวเลข	บอกอะไร	สิ่งที่ต้องตรวจ
ราคาซื้อขาย ETF	ราคาที่หน่วยลงทุนซื้อขายกันในตลาด	เวลาและประเภทของราคา เช่น ราคาซื้อขายล่าสุดหรือราคาปิด อย่าสับสนกับราคาเสนอซื้อและเสนอขาย
NAV ต่อหน่วย	มูลค่าทรัพย์สินสุทธิหารด้วยจำนวนหน่วยลงทุน	วันที่ประเมินมูลค่า สกุลเงิน และหน่วยที่ใช้ วันที่ประเมินกับเวลาเผยแพร่เป็นคนละเรื่อง
iNAV	มูลค่าทรัพย์สินสุทธิต่อหน่วยโดยประมาณระหว่างวัน	เวลาอ้างอิงของค่าประมาณ อย่าถือว่าเป็น NAV สรุปประจำวันหรือราคาที่ส่งคำสั่งแล้วจะได้แน่นอน

หน่วยลงทุน ETF แสดงสิทธิในพอร์ตของกองทุน ไม่ได้หมายความว่าผู้ถือหน่วยเป็นผู้ถือหุ้นของทุกบริษัทในพอร์ตโดยตรง อ่านเรื่องเป้าหมายและสิทธิที่ได้รับเพิ่มเติมได้ในบทความ การลงทุน การซื้อขาย และการเก็งกำไรต่างกันอย่างไร เรื่องที่เราจะเปรียบเทียบต่อไปจึงเป็นราคาของหน่วยลงทุนกับมูลค่าทรัพย์สินสุทธิต่อหน่วย ไม่ใช่ราคาหุ้นแต่ละตัวที่กองทุนถืออยู่

สำหรับคำอธิบายโครงสร้างกองทุนในบทความนี้ เราอ้างอิง เอกสารความรู้เรื่อง ETF ของ SEC สหรัฐฯ ซึ่งกล่าวถึง ETF ที่จดทะเบียนเป็นบริษัทลงทุนแบบเปิดหรือ unit investment trust ภายใต้ Investment Company Act of 1940 เท่านั้น เอกสารนี้ระบุว่ากองทุนคำนวณ NAV ต่อหน่วยทุกวันทำการ ขอบเขตดังกล่าวไม่ครอบคลุมผลิตภัณฑ์ซื้อขายในตลาดทุกชนิด เช่น ETN และไม่ใช่กฎเดียวกันสำหรับ ETF ทุกประเทศ

คำนวณ NAV ต่อหน่วยจากทรัพย์สินสุทธิ

สมมติว่ากองทุนมีทรัพย์สิน 10,500 หน่วยเงิน หนี้สิน 500 หน่วยเงิน และหน่วยลงทุนทั้งหมด 100 หน่วย เราใช้ CU แทนหน่วยเงินสมมติ ไม่ใช่สกุลเงินจริงหรือราคาของกองทุนใด ตัวเลขทั้งหมดเป็นข้อมูล ณ เวลาเดียวกันในตัวอย่างนี้

รายการ	ข้อมูลหรือวิธีคำนวณ	ผลลัพธ์และหน่วย
ทรัพย์สินของกองทุน	มูลค่าที่กำหนดในตัวอย่าง	10,500 CU
หนี้สินของกองทุน	จำนวนที่กำหนดในตัวอย่าง	500 CU
ทรัพย์สินสุทธิ	10,500 − 500	10,000 CU
จำนวนหน่วยลงทุนทั้งหมด	จำนวนที่กำหนดในตัวอย่าง	100 หน่วย
NAV ต่อหน่วย	10,000 CU ÷ 100 หน่วย	100 CU ต่อหน่วย

สูตรคือ NAV ต่อหน่วย = (ทรัพย์สินของกองทุน − หนี้สินของกองทุน) ÷ จำนวนหน่วยลงทุนทั้งหมด ซึ่งตรงกับนิยามในเอกสารของ SEC หักหนี้สินเพียงครั้งเดียว แล้วนำทรัพย์สินสุทธิที่ได้มาหารด้วยจำนวนหน่วย การนำราคาหนึ่งหน่วยไปเทียบกับทรัพย์สินสุทธิทั้งกอง 10,000 CU จะเป็นการเปรียบเทียบคนละหน่วยกัน

NAV 100 CU ต่อหน่วยที่คำนวณได้เป็นค่าอ้างอิง ณ เวลาสมมตินั้น ไม่ได้รับประกันว่าจะซื้อหรือขายได้ที่ 100 CU และไม่ได้รับประกันว่าทรัพย์สินของกองทุนจะรักษามูลค่าเดิมไว้ได้

คำนวณพรีเมียมหรือส่วนลดโดยใช้ NAV เป็นตัวหาร

กำหนดให้ NAV เท่ากับ 100 CU ต่อหน่วย แล้วลองเทียบกับราคาตลาดสามกรณี คือ 98, 100 และ 102 CU ต่อหน่วย โดยสมมติว่าราคากับมูลค่าอ้างอิงเป็นเวลาเดียวกันและใช้สกุลเงินเดียวกัน ทั้งสามกรณีเป็นตัวอย่างแยกกัน ไม่ใช่ราคาที่เกิดขึ้นต่อเนื่องหรือประวัติผลตอบแทน

สูตรส่วนต่างร้อยละที่มีเครื่องหมายบวกหรือลบคือ (ราคาตลาด ÷ NAV ต่อหน่วย − 1) × 100 โดยใช้ NAV ต่อหน่วยที่มีค่าเป็นบวกเป็นตัวหาร หรือคำนวณจากราคาตลาดลบ NAV ต่อหน่วย แล้วหารผลต่างด้วย NAV ต่อหน่วยและคูณ 100 ก็ได้

กรณี	ราคาตลาด CU ต่อหน่วย	NAV CU ต่อหน่วย	การคำนวณ	ความหมาย
ต่ำกว่า NAV	98	100	(98 ÷ 100 − 1) × 100 = −2%	มีส่วนลด 2% เมื่อเทียบกับ NAV นี้
เท่ากับ NAV	100	100	(100 ÷ 100 − 1) × 100 = 0%	ไม่มีส่วนต่างจาก NAV นี้
สูงกว่า NAV	102	100	(102 ÷ 100 − 1) × 100 = +2%	มีพรีเมียม 2% เมื่อเทียบกับ NAV นี้

หากราคาตลาดเท่ากับ 102 CU ต่อหน่วย จะสูงกว่า NAV อยู่ 2 CU ต่อหน่วย เมื่อหารด้วย NAV 100 CU ต่อหน่วย จึงได้พรีเมียม 2% หากเปลี่ยนไปหารด้วยราคาตลาด จะเป็นการคำนวณเปอร์เซ็นต์โดยใช้ฐานคนละค่า

ส่วนลด 2% ไม่ได้ยืนยันว่าหน่วยลงทุนนั้นคุ้มค่าหรือจะทำกำไรได้ 2% เพราะทั้ง NAV และราคาตลาดเปลี่ยนแปลงได้ การคำนวณนี้ไม่ได้ระบุราคาซื้อและราคาขายของการลงทุนจริง เงินที่กองทุนจ่ายให้ผู้ลงทุน ระยะเวลาถือครอง ค่าธรรมเนียม หรือภาษี จึงยังใช้คำนวณผลตอบแทนของผู้ลงทุนไม่ได้

ตรวจเวลาอ้างอิงก่อนสรุปว่าราคาคลาดเคลื่อน

ราคาของวันนี้กับ NAV ที่ประเมินมูลค่า ณ วันก่อนเป็นข้อมูลคนละเวลา สามารถนำมาเปรียบเทียบได้หากระบุชัดว่าใช้ NAV ของวันก่อน แต่ส่วนต่างนั้นไม่ได้พิสูจน์ว่าราคาตลาดกับมูลค่าทรัพย์สินสุทธิต่อหน่วย ณ เวลาเดียวกันห่างกันเท่าไร

เอกสารของ SEC กล่าวถึง NAV ณ สิ้นวัน และข้อมูลบนเว็บไซต์กองทุนที่อ้างอิงสิ้นวันทำการก่อนหน้า เมื่ออ่านข้อมูลจริง ให้ตรวจวันที่ประเมินมูลค่า เวลาของราคา สกุลเงิน และประเภทของราคาที่ใช้ ราคาปิด ราคาซื้อขายล่าสุด ราคาเสนอซื้อ และราคาเสนอขายไม่ควรถูกเรียกรวมกันจนไม่รู้ว่ากำลังเปรียบเทียบค่าใด

iNAV ช่วยให้มีค่าอ้างอิงโดยประมาณระหว่างวัน แต่ต้องอ่านเวลาอ้างอิงควบคู่กันด้วย หากเทียบราคาตลาดกับ iNAV ให้เรียกผลที่ได้ว่าเป็นส่วนต่างจาก iNAV ไม่ใช่ส่วนต่างจาก NAV รายวันที่คำนวณสรุปแล้ว อย่าถือว่าค่าประมาณนี้เป็นราคาที่ส่งคำสั่งแล้วจะซื้อขายได้แน่นอน

คำอธิบายของ SET และ SmartToInvest ใช้แยกบทบาทของค่าเหล่านี้ได้ แต่ไม่ควรนำมาใช้กำหนดว่าทุกกองทุนต้องอัปเดต iNAV ด้วยช่วงเวลาเท่ากัน หรือประกาศ NAV ทันทีเมื่อสิ้นวัน หากต้องการทราบวิธีคำนวณและเวลาประกาศของกองทุนใด ให้ตรวจเอกสารและข้อมูลที่กองทุนนั้นเผยแพร่

ตัวอย่างสามกรณีข้างต้นกำหนดเวลาอ้างอิงให้ตรงกันเพื่ออธิบายวิธีใช้ตัวหาร ไม่ได้แสดงวิธีประเมินทรัพย์สินทุกประเภทหรือวิธีคำนวณ iNAV ของกองทุนจริง ทั้งค่าประมาณที่แสดงและ NAV ของวันก่อนต่างก็ไม่ใช่หลักฐานว่าจะซื้อขายได้ที่ราคานั้น

หากตัวเลขที่อ่านเกี่ยวข้องกับคู่สกุลเงิน บทความเรื่อง สกุลเงินฐานและสกุลเงินอ้างอิง ช่วยอธิบายว่าตัวเลขอัตราแลกเปลี่ยนมีหน่วยอย่างไร อย่านำราคากับ NAV ที่ใช้คนละสกุลเงินมาแทนในสูตรโดยตรง

ส่วนต่างจาก NAV ไม่ใช่ส่วนต่างราคาเสนอซื้อและเสนอขาย

ราคาเสนอซื้อหรือ bid คือราคาที่ผู้ซื้อเสนอรับซื้อ ส่วนราคาเสนอขายหรือ ask คือราคาที่ผู้ขายเสนอขาย ช่องว่างระหว่างสองราคานี้เรียกว่า bid-ask spread หรือสเปรด ตัวอย่างในเอกสารของ SEC แสดงว่าการซื้อที่ราคาเสนอขายแล้วขายที่ราคาเสนอซื้อทำให้เกิดต้นทุนได้ แม้ราคาเสนอซื้อและเสนอขายในตลาดยังไม่เปลี่ยน

พรีเมียมหรือส่วนลดเทียบราคาตลาดที่ระบุไว้กับ NAV ต่อหน่วย ส่วนสเปรดเทียบราคาเสนอซื้อกับราคาเสนอขาย ETF หนึ่งกองอาจมีทั้งส่วนต่างจาก NAV และสเปรด แต่ตัวเลขหนึ่งไม่ได้บอกอีกตัวเลขหนึ่ง ต้องดูราคาเสนอและเงื่อนไขซื้อขายจริง ไม่ใช่ถือว่า NAV เป็นราคาที่มีผู้รอซื้อหรือขายอยู่

ค่าใช้จ่ายของกองทุนและค่าธรรมเนียมการซื้อขายยังส่งผลต่อเงินที่ผู้ลงทุนได้รับด้วย ตารางส่วนต่างร้อยละไม่ได้รวมต้นทุนเหล่านี้ และไม่ได้อธิบายผลของปริมาณคำสั่งซื้อขายต่อราคา ซึ่งเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ต้องพิจารณาแยกกัน

การสร้างและไถ่ถอนหน่วยไม่ได้รับประกันว่าจะขายได้ที่ NAV

ในโครงสร้าง ETF ของสหรัฐฯ ที่ SEC อธิบาย ผู้ร่วมค้าหน่วยลงทุนหรือ authorized participants (AP) โดยทั่วไปเป็นสถาบันที่สร้างหรือไถ่ถอนหน่วยลงทุนจำนวนมากกับกองทุนโดยตรง นักลงทุนอื่นมักซื้อขายหน่วยลงทุนผ่านตลาด การถือ ETF หนึ่งหน่วยไม่ได้ทำให้มีสิทธิทำรายการกับกองทุนโดยตรงเช่นเดียวกับ AP โดยอัตโนมัติ

SEC อธิบายว่ากลไกอาร์บิทราจผ่านการสร้างและไถ่ถอนหน่วยโดยทั่วไปช่วยให้ราคาตลาดอยู่ใกล้ NAV แต่ไม่ได้รับประกันว่าส่วนลดจะหายไปเมื่อใด หรือว่าจะทำกำไรได้หลังหักต้นทุน ขณะเดียวกัน SET ก็ระบุว่าราคาตลาดอาจห่างจาก iNAV ได้แม้มีผู้ดูแลสภาพคล่อง คำอธิบายทั้งสองจึงไม่ใช่คำรับรองว่าราคาจะกลับมาเท่ากันเสมอ

เมื่อต้องตีความพรีเมียมหรือส่วนลด ให้เริ่มจากระบุกองทุนและค่าอ้างอิง ตรวจหน่วย สกุลเงินและเวลา แล้วคำนวณโดยใช้ NAV ต่อหน่วยเป็นตัวหาร จากนั้นแยกเรื่องราคาเสนอซื้อขาย ต้นทุน และสิทธิไถ่ถอนออกจากกัน ผลที่ได้ช่วยอธิบายส่วนต่างของราคา แต่ไม่ได้ตัดสินแทนว่าควรทำรายการหรือไม่

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับราคา ETF, NAV และ iNAV

NAV คือราคาที่รับประกันว่าจะขายได้หรือไม่?

ไม่ใช่ NAV ต่อหน่วยที่คำนวณได้กับราคาขายผ่านตลาดเป็นคนละค่า ในโครงสร้าง ETF ของสหรัฐฯ ที่อ้างถึง นักลงทุนรายย่อยโดยทั่วไปขายผ่านตลาด ราคาขายจึงขึ้นกับราคาเสนอที่มีอยู่และราคาที่ซื้อขายได้จริง ไม่ได้รับประกันด้วย NAV เพียงอย่างเดียว

ซื้อ ETF ต่ำกว่า NAV แล้วได้กำไรแน่นอนหรือไม่?

ไม่แน่นอน ส่วนลดเพียงบอกว่าราคาตลาดต่ำกว่า NAV ที่ใช้อ้างอิง ไม่ได้รับประกันว่าราคาจะกลับมาเท่ากัน ไม่ได้ป้องกันมูลค่าพอร์ตลดลง และยังไม่ได้หักต้นทุนซื้อขาย ค่า −2% ในตัวอย่างจึงเป็นส่วนต่างจากค่าอ้างอิง ไม่ใช่การคาดการณ์กำไร 2%

นำ NAV ของเมื่อวานมาเทียบราคาตลาดวันนี้ได้หรือไม่?

ได้ หากระบุเวลาของทั้งสองค่าให้ชัด แต่ยังใช้ยืนยันไม่ได้ว่าราคาตลาดต่างจากมูลค่าทรัพย์สินสุทธิต่อหน่วย ณ เวลาเดียวกันเท่าไร ก่อนตีความส่วนต่าง ให้ตรวจวันที่ประเมิน NAV เวลาของราคาตลาด และประเภทของราคา เช่น ราคาซื้อขายล่าสุดหรือราคาเสนอขาย

ผู้ถือ ETF ทุกคนไถ่ถอนหนึ่งหน่วยที่ NAV ได้หรือไม่?

โดยทั่วไปทำไม่ได้ในโครงสร้างสหรัฐฯ ที่กล่าวถึง การสร้างและไถ่ถอนหน่วยกับกองทุนโดยตรงมักเป็นรายการจำนวนมากของ AP ส่วนนักลงทุนรายย่อยซื้อขายผ่านตลาด ต้องดูข้อกำหนดและโครงสร้างของกองทุนจริง ไม่ควรนำคำอธิบายนี้ไปใช้เป็นกฎของผลิตภัณฑ์ซื้อขายในตลาดทุกชนิดทั่วโลก

พรีเมียมเหนือ NAV เหมือนกับ bid-ask spread หรือไม่?

ไม่เหมือนกัน พรีเมียมเทียบราคาตลาดที่ระบุไว้กับ NAV ต่อหน่วย โดยใช้ NAV เป็นตัวหาร ส่วน bid-ask spread คือช่องว่างระหว่างราคาเสนอซื้อกับราคาเสนอขาย ทั้งสองค่าไม่ได้บอกต้นทุนรวมทั้งหมดหรือผลตอบแทนจากการลงทุนด้วยตัวเอง

iNAV ใช้แทน NAV หรือราคาที่ซื้อขายได้จริงได้หรือไม่?

ไม่ได้ iNAV เป็นเพียงค่าประมาณ NAV ต่อหน่วยระหว่างวัน ไม่ใช่ NAV รายวันที่คำนวณสรุปแล้ว และไม่ใช่ราคาเสนอซื้อหรือเสนอขาย หากใช้เปรียบเทียบราคา ให้ระบุว่าอ้างอิง iNAV พร้อมตรวจเวลา สกุลเงิน และหน่วยให้ตรงกัน