Nội dung bài viết
Sổ lệnh khớp giao dịch với các lệnh mua và bán đang chờ. Nhà tạo lập thị trường tự động, hay AMM, cho phép hoán đổi tài sản với một bể thanh khoản theo quy tắc của mô hình. Điểm khác biệt nằm ở nơi cung cấp thanh khoản và cách xác định số tài sản được trao đổi. Binance Academy giải thích hai cơ chế này.
Vì vậy, một mức giá trên màn hình chưa đủ để biết toàn bộ giao dịch sẽ có giá bao nhiêu. Cần xem cả số lượng muốn trao đổi và giá khớp trung bình. Các ví dụ dưới đây dùng tài sản giả định A và B, không phải báo giá hay lời khuyên giao dịch.
Sổ lệnh hoạt động như thế nào?
Sổ lệnh tập hợp các mức chào mua và chào bán cùng số lượng đang chờ khớp. Mức chào mua cao nhất và mức chào bán thấp nhất là hai giá tốt nhất ở mỗi phía. Lượng tài sản có ở từng mức giá cho biết một phần độ sâu của sổ lệnh.
Giả sử phía bán đang có:
- 3 A với giá 100 B cho mỗi A.
- 5 A với giá 102 B cho mỗi A.
Một giao dịch mua 4 A, khớp từ mức giá thấp nhất lên, sẽ dùng hết 3 A ở giá 100 và lấy thêm 1 A ở giá 102. Nếu bỏ qua phí và giả định không có lệnh nào thay đổi trong lúc khớp:
Tổng số B phải trả = 3 × 100 + 1 × 102 = 402 B.
Giá khớp trung bình = 402 ÷ 4 = 100,5 B cho mỗi A.
Giá bán tốt nhất ban đầu là 100 B, nhưng chỉ có 3 A ở mức đó. Giá trung bình của cả giao dịch cao hơn 0,5%, còn đơn vị cuối cùng được khớp ở 102 B. Ba con số mô tả những phần khác nhau của cùng một giao dịch.
Lệnh giới hạn có bảo đảm khớp đủ không?
Lệnh giới hạn mua đặt mức giá cao nhất được chấp nhận. Trong ví dụ trên, giới hạn 100 B không cho phép mua đơn vị thứ tư ở 102 B. Tuy nhiên, giới hạn giá không tạo thêm người bán và không bảo đảm giao dịch được khớp đủ.
Một lệnh giới hạn cũng không nhất thiết phải nằm chờ. Nó có thể khớp ngay nếu gặp lệnh đối ứng phù hợp. Quy tắc của Coinbase phân biệt giá giới hạn với điều kiện về thời gian và mức độ khớp, đồng thời nêu rằng một lệnh có thể có phần khớp ngay và phần nằm chờ. Đây là ví dụ về quy tắc của một địa điểm giao dịch, không phải cam kết rằng mọi nền tảng xử lý lệnh giống nhau. Coinbase: quy tắc về lệnh giới hạn.
AMM dùng bể thanh khoản thay cho việc khớp từng lệnh
Trong một AMM như Uniswap, giao dịch hoán đổi sử dụng lượng tài sản dự trữ trong bể. Khi một tài sản đi vào và tài sản kia đi ra, trạng thái của bể thay đổi; mô hình dùng trạng thái đó để tính quan hệ trao đổi. Không cần một lệnh riêng của người khác khớp trực tiếp với từng giao dịch. Uniswap: cách giao thức hoạt động.
Để thấy rõ cách tính, ta dùng mô hình tích không đổi đơn giản, theo kiểu Uniswap v2:
x × y = k
Trong đó x và y là lượng dự trữ của hai tài sản. Ví dụ này bỏ qua toàn bộ phí, nên tích k được giữ nguyên. Uniswap v2 thực tế kiểm tra quan hệ này có tính đến phí; không nên lấy phép tính giản lược dưới đây làm báo giá thực tế. Uniswap v2: nguyên tắc định giá.
Ví dụ lấy 10 A từ bể
Giả sử bể ban đầu có 100 A và 10.000 B. Khi đó:
- k = 100 × 10.000 = 1.000.000.
- Giá cận biên ban đầu = 10.000 ÷ 100 = 100 B cho mỗi A.
Ở đây, giá cận biên là giá tham chiếu cho một lượng trao đổi rất nhỏ. Nó không có nghĩa là mọi số lượng A đều được mua với giá cố định 100 B.
Ta muốn nhận đúng 10 A. Ngoài giả định không có phí, ta còn giả định không có giao dịch khác và không có ai thêm hoặc rút thanh khoản trong quá trình này.
- Sau khi lấy 10 A, bể còn 90 A.
- Để tích không đổi, dự trữ B phải bằng 1.000.000 ÷ 90, tức khoảng 11.111,111111 B.
- Số B cần đưa vào là phần tăng thêm: khoảng 1.111,111111 B.
- Chia số B này cho 10 A nhận được, giá khớp trung bình là khoảng 111,111111 B cho mỗi A.
Sau giao dịch, giá cận biên của bể lại là một con số khác:
11.111,111111 ÷ 90 ≈ 123,456790 B cho mỗi A.
Các số thập phân trên đã được làm tròn để trình bày; khi kiểm tra phép tính, nên giữ độ chính xác đến bước cuối.
Đừng nhầm giá trung bình với giá sau giao dịch
So với mức tham chiếu ban đầu 100 B cho mỗi A:
- Giá khớp trung bình 111,111111 cao hơn khoảng 11,11%.
- Giá cận biên cuối cùng 123,456790 cao hơn khoảng 23,46%.
Trong ví dụ này, 11,11% đo phần chênh của giá trung bình so với giá tham chiếu ban đầu. Còn 23,46% đo mức dịch chuyển của giá cận biên sau khi bể đã thay đổi. Không thể nói người mua trả đắt hơn trung bình 23,46% chỉ vì đó là mức tăng của giá cuối cùng.
Hai ví dụ sổ lệnh và AMM cũng chưa cho biết cơ chế nào rẻ hơn. Một bên minh họa mua 4 A, bên kia nhận 10 A, với thanh khoản được thiết lập khác nhau. Chúng giúp giải thích cách hình thành giá, không phải một cuộc so sánh chi phí có cùng điều kiện.
Tác động giá, trượt giá và dung sai trượt giá
Tác động giá là phần thay đổi điều kiện khớp do chính quy mô giao dịch tạo ra. Trong ví dụ AMM, việc rút 10 A làm thay đổi dự trữ ngay cả khi không có người nào khác giao dịch.
Trượt giá mô tả chênh lệch so với mức giá dự kiến. Cần biết nền tảng lấy mức dự kiến nào làm mốc: cách định nghĩa có thể gộp tác động của giao dịch với những thay đổi khác xảy ra trước khi thực hiện. Bảng thuật ngữ của Uniswap phân biệt tác động do quy mô giao dịch với chênh lệch giữa giá dự kiến và giá thực tế.
Dung sai trượt giá đặt điều kiện chấp nhận so với báo giá, chẳng hạn số tài sản tối thiểu được nhận. Nó không xóa tác động giá đã có trong báo giá. Tài liệu Uniswap v2 phân biệt lượng đầu ra tối thiểu khi đầu vào cố định và lượng đầu vào tối đa khi đầu ra cố định. Uniswap v2: tính đầu vào và đầu ra.
Xét một ví dụ riêng: với đầu vào cố định, báo giá cho đầu ra là 10 A. Nếu mức tối thiểu được định nghĩa bằng 99% của lượng đó, kết quả là 10 × 0,99 = 9,9 A. Đây chỉ là minh họa cách tính, không phải đề xuất đặt dung sai 1%. Điều kiện này cũng không giới hạn khoản lỗ do giá tài sản giảm sau giao dịch.
So sánh hai cơ chế trên cùng điều kiện
Muốn so sánh một báo giá từ sổ lệnh với một báo giá từ AMM, trước hết phải dùng cùng cặp tài sản, cùng chiều trao đổi và cùng số lượng. Sau đó mới xem:
- Tổng lượng tài sản đưa vào và nhận về.
- Giá khớp trung bình cho cả lượng đó.
- Những khoản phí và chi phí mạng được áp dụng.
- Thời điểm lấy báo giá và các điều kiện khiến giao dịch không được thực hiện.
Một mức giá chào bán ban đầu thấp hơn chưa chắc cho tổng chi phí thấp hơn. Phép tính 402 B ở trên cho thấy ngay trong sổ lệnh, giá tốt nhất cũng chỉ áp dụng cho lượng sẵn có ở mức đó.
Đừng gộp cơ chế hình thành giá với cách lưu ký tài sản. Có sàn phi tập trung sử dụng sổ lệnh; dùng sổ lệnh không tự động có nghĩa là một công ty giữ tài sản của người dùng. Ngược lại, tên gọi DEX không đủ để kết luận nền tảng dùng AMM. Binance Academy nêu trường hợp DEX sử dụng sổ lệnh.
Để đọc thêm về phần chi phí, xem phí trong thị trường dự đoán. Bài cách giao dịch trên thị trường dự đoán cung cấp bối cảnh về cơ chế của từng thị trường; không nên mặc định mọi nơi đều dùng cùng một mô hình.
Câu hỏi thường gặp
1. Mọi AMM đều dùng công thức x × y = k như ví dụ này phải không?
Không. Ví dụ được giới hạn ở mô hình tích không đổi đơn giản theo kiểu Uniswap v2. Ngay trong Uniswap, v3 và v4 có cơ chế thanh khoản tập trung theo khoảng giá, nên không thể tùy ý lấy toàn bộ dự trữ rồi áp cùng phép tính. Uniswap: khác biệt giữa các phiên bản.
2. Có sổ lệnh nghĩa là luôn khớp được ở giá đang hiển thị?
Không. Phải xem lượng có ở mức đó và các điều kiện thực hiện lệnh. Trong ví dụ, chỉ có 3 A ở giá 100 B, nên giao dịch 4 A không thể được khớp toàn bộ ở giá này theo dữ kiện đã cho.
3. Vì sao giá trung bình trong AMM khác giá sau khi hoán đổi?
Giá trung bình được tính bằng tổng tài sản đã trả chia cho tổng tài sản đã nhận. Giá cận biên sau hoán đổi lại được tính từ trạng thái dự trữ mới. Con số thứ nhất mô tả toàn bộ giao dịch; con số thứ hai mô tả bể ở thời điểm kết thúc.
4. Dung sai trượt giá thấp có loại bỏ tác động giá không?
Không. Báo giá cho một lượng cụ thể có thể đã bao gồm tác động của chính lượng đó lên bể. Dung sai đặt thêm điều kiện so với báo giá, không làm bể sâu hơn và không bảo đảm lợi nhuận.
5. AMM có luôn rẻ hơn sổ lệnh không?
Không thể kết luận chỉ từ tên cơ chế. Cần so sánh cùng số lượng, cùng thời điểm, giá khớp trung bình và các chi phí áp dụng. Ví dụ trong bài không phải báo giá thực tế và không xếp hạng nền tảng.
Nguồn được kiểm tra ngày 20/10/2026. Nội dung nhằm giải thích cách đọc giá và cơ chế giao dịch, không khuyến nghị tài sản, nền tảng hay giao dịch cụ thể.
Khám phá các thị trường trên HypaForecast
Các liên kết dưới đây dẫn tới trang chủ HypaForecast và các trang BTC 5 phút, BTC 15 phút. Nội dung bài học này không xác nhận sản phẩm có sẵn hoặc bạn đủ điều kiện sử dụng.
Nguồn và phạm vi
HypaForecast xuất bản nội dung giáo dục và vận hành một thị trường dự đoán. Bài này giải thích phép tính và giới hạn, không khuyến nghị giao dịch hay xác định quyền tham gia của bạn.
Chia sẻ hướng dẫn